Blog

پاکستان ءَ نُودربرانی جُنز: ڈاکٹر مبارک علی/ واھگ بلوچ

پاکستان ءِ جوڑ بوگ ءَ پد،نودربر راجکاری ءِ تہا سرگرم بنت۔ ھاسکر کراچی ءَکہ ہودا مہاجرانی مزنیں کساسے اتکگ ات، آ یانی گیشتری ءِ سیادی گوں متوسطہ طبقہ ءَات۔ اشانی مزنیں کساسے ہما نودربرانی ات کہ روچ ءَ کار ءُ روزگارے کُت ءُ بیگاہ ءَ ماں کالجاں علم ئے دربُرت۔آیانی جیڑھانی تہا، فیسانی گیش بوانیں شرح پریشانی ءِ سبب جوڈ بوتگ ات۔ اشی ءَ چہ ابید، بندات ءَ چہ پاکستان ءَ نودربر راجکاری ءَ نظریاتی بہر ءُ بانگی(تقسیم) اتکگ ات۔ ہمے واستہ، چپیں دست (بائیں بازو) ءِسیادی داروکیں نودربر ملکی جاورھالانی ھمرائی ءَ میان اُستمانی سطح ءَ دیما آؤکیں بدلی ءُ آیانی ساناں(اثرات) ہُورتی ءَ گوں وانگ ءَ ات انت۔ ماں سرد جنگ ءَ سرمایادار ءُ سوشلسٹ بلاک یکے دومی (باہمی) ءَ گوں دیم پہ دیم (کش مکش) ات انت ءُ اشی ءِ امباز(لپیٹ) ءَ جہان ءِ درائیں ملک اتکگ ات انت۔
پاکستان ءَ نودربرنی جُنز ءِ ارزشت داریں سال 1953 انت۔ 27 جنوری ءَ کراچی ءَ نودربراں یوم مطالبات ءِ شاتکامی کُت (منایا) ءُ یک پُرزوریں زہرشانی یے کت۔ بلے ھکومت ءَ گپ ءُ ھال(گفتدوشنید) ءِبدل ءَ گوں زوراکی(سختی)ءَ اے زہرشانی وہل گوج کُت(کچلا)۔۔ پولیسءِ تیرگواری ءَ چہ ہپت نودربر وپات بوت۔۔اے وئیل ءَ پاکستان ءِاستان ءُ نودربرانی میان ءَیک خلیج یے ودی کت۔ ءُ اے وہد ءَ داں نودربرانی ہما جہد کہ آیاں پاکستان ءِ جوڈ بوگ ءِ ھاترا کتگ ات انت، شموشگ بنت ءُ گوں زوراگی(جبر) ءُ لٹ ءُ کُٹ(تشدد)ءَ اشانی جُنز ءِ ہلاس کنگ ءِ گامگیج زورگ بنت۔

1953ءَ پاکستان ءِ ھکومت ءّ ھما ماڈل ءِ بنپد کہ ایر کتگ ات، آؤکیں ھکومتاں ہمیشی ءِ سرا عمل کت ءُ ہمے جہد کت کہ نودربر وانگجاہاں بند بہ بنت(محدود) ءُ آیانی گوں راجکاری ءّ سیادی بہ پروشیت۔
دومی نیمگ ءّ پیسریگیں رو دراکتی پاکستان ءَ 1948ءَ چہ زبان ءِ جیڑاھ ءِسرا نودربرانی نیمگ ءَچہ یکجائی (اجتماع) بندات بوتگ ات۔ 1950 ءَپولیس ءَنودربرانی سرا تیر گواری کت، اشی ءَچہ بازیں نودربرے شہید بوت۔21 فروری 1951 ءَرا نودربراں شہیدی ءِروچ برجم داشت ءُ روانک (جُلوس) کشّت۔ اشی ءَ رودراتکی پاکستان ءَ زبان ءِ بنپدءَ علیحدگی ءِ جہدے بندات کت کہ گڈسر ءَ 1971 ءَ بنگلہ دیشءِ دروشم ءَ دیما اتک۔
نودربرانی جنزءِ آشوبی رنگ ایوب خان ءِ مارشل لاء ءَ پد دیما اتک۔1961ءِ دہک پاکستان ءِ راجدپترءَسک ارزشت داریت، پرچہ کہ مارشل ھکومتءَ سیاسی گلانی سرا پابندی جت ءُ آوانا ھاموش وا کت، بلے نودربر کہ فوجی ھکومت ءِ ھلاپ ات انت، اشانا آیاں ھلاس کت نہ کت۔ ہمے واستہ نودربرانی جنز ءِ دارگ(قابو) ءِ ھاتر ءَ بازیں گامگیجے زورگ بوت۔

1960ءَ شریف کمیشن ءَنوکیں تعلیمی پالیسی جوڈ کت کہ آئی ءِ ٹئینگ ءُ تدوینءَ ہارورڈ یونیورسٹی ءِ زانتکار ھواربنت۔آیاں نصاب بدل کت ءُ تاریخ ءُ جغرافعیہ ءِ مضمون اسکول ءِ نصابءَ چہ درکت انت ،ءُاشانی جاہ ءَراجمانی علم بندات کت کہ اشی ءِتہاسو کس، تاریخ، جغرافیہءُمعشیت درست چُنٹ چُنٹ ءَ ھوار بنت۔اشی ءَ پد کہ تعلیمی اصلاحات اتک انت اشانی تہا بی-اے ڈگری سے سال کنگ بوت۔ ڈنی چکاسانی ھمرائیءَ25نمبر وانینوکیں استاد ءِ دستہ دیگ بوت۔یونیورسٹی ءَاے اختیار دیگ بوت کہ آکجام ہم نودربرے ءِ ڈگری ءَآئیءِ کارانی سببءَدوبر پچ گپت کنت۔

اشی ءِ ھلاپ ءَسرجمیں ملکءَ نودربراں زہرشانی کت۔کراچی ءَ چہ 9نودربرشہرءَچہ درپہ در کنگ بنت۔وہدے نودربراں زہرشانیءُاسٹرائیک کت گڑا اولی وار پولیسءَرا اےاختیار دیگ بوت کہ آ وانگی ادارہاں پرنسپل ءُ وائس چانسلر رضا(مرضی)ءَبغیر تہا شت کنت ءُ نودربراں گپت(گرفتار) کت کنت۔ ھمے رنگ ءَ، کراچی ءَ این-اے-ڈی کالج ءُ سندھ یونیورسٹی ءَ پولیسءَ ہاسٹلانی سرا اورش کت ءُ نودربر گپت انت۔

نودربرانی جنزءِنزور کنگءِدھاترا دومی گامگیج اے زورگ بوت کہ نودربرانی یونین ءِ سرا پابندی جنگ بوت۔اشی ءَ نہ تہنا نودربرانی جنز بلکہ وانگی ادارہانی ماحولءِ ھراب کنگءَ بہر زرت پرچہ کہ یونین ءِ گیچینکاریءَ نودربرانی جمہوری روایت ءِ تحت ءَہیلکاری(تربیت) بوتگ ات۔ امیدوار ءَوتی حقءَ دلیل داتگءُ جتائیں لیکہ ءِ منوکیں امیدوار ءَووٹ دیوکانا وتی نیمگ ءَ آرگ ءِ جہد کتگ ات۔ یونینانی سرا پابندیءَ اے سرجمیں جمہوری عمل ہلاس کت۔

اشیءَ ابیدیونین ءِکارانی تہا ھمک سال مباحثہ ایرکنگ، موسیکی ءِ دیوان (محفل) کنگ، مشاعرہءُ لبزانکی نشست ءِ اہتمام کنگ ءُ کسمانک (ڈرامہ) فیسٹوئل ایرکنگ ھوار بنت۔پابندیءِ سببءَ اے کلچرل کار ھلاس بنت ءُ وانگجاہ ویران بنت۔۔
یک ارزشت داریں بدلی یے اے کیت کہ یونیورسٹی ءِ کمپس شہر ءَ چہ دور جوڈ کنگ بنت۔ اشی ءِسبب اے بیت کہ ھما وھد ءَ داں وانگی ادارہ ءُ یونیورسٹی شہر ءَ ات انت، نودربرءُ مردمانی سیادی برجاہ ات۔کجام ھم وہدے ءَ نودربراں زہرشانی کتگ ات گڑا شہر ءِمردماں آیانی ھمراہ داری کتک ات۔تاجراں دکان بند کت انت ءُ راہ گوزی آیانی زہرشانی ءَہوار بوت انت۔ بلے وہدے کمپس شہر ءَ چہ دور بوت انت گڑا نودربرانی گوں مردماں سیادی ءُ تعلق سست۔

اشی ءَ پد چیریں ادارہاں نودربرانی سُرءُپُرانی سرا وتی چم (نظر) ایر کنگ بندات کت۔آیانی فائل پچ بوت انت۔آیانی ھلاپءَ ملک دشمن بوگ ءِ چارجز درج بوت انت۔وھدے اے چہ وانگ ءَ پارک بوت انت،گڑا اشانی واستہ سرکاری ملازمت ءِ در بند بوت انت۔بلکیں اشانا پرائیویٹ رنگ ءَ روزگارءِ شوہازگ ءَ ھم جنجالی دیم پان ات۔اے ھمے گپءِ نیمگ ءَ اشاریے ات کہ نودرراجکاریءَچہ دور بہ بنت ءُ استان ءُ راجمان ءِ بدل کنگءِ منصوبہ آں یل بہ کن انت۔

ایوب خان ءِدور ءَ ھمے چیز ءِسرازور دیگ بوت کہ راجمانی علم ءِبدلءَنودربرنیچرل سانئسءُ ٹکنالوجی ءِ نیمگءَ راہ دیگ(راغب) بہ بنت۔ پرچہ کہ ھمے جیڑگ بیت کہ سائنس ءُ ٹکنالوجی ءِ وانوک نوکیں ھیال ءُ لیکہ ءَ چہ متاثر نہ بنت، وھدے کہ راجمانی سائنسءِ نودربرلیکہ ءَچہ متاثر بنت ءُ عملی صورت ءَ متحرک بنت۔
اے راستے کہ نودربراں غیر سیاسی جوڑکنگ ءِعمل استانی سطح ءَبرجاہ ات۔ بلے وہدے ایوب خان ءِ ھلاپ ءَ 1966ءَ معاہدہ تاشقند ءَ پد جنز چست بیت اشی ءِ تہا نودربراں جواں بہر زرت۔ ذولفقار علی بھٹوءِ 1970 ءِ گیچینکاری ءِسوبمندی ءَ نودربرانی ھم دست مان بیت۔
بلے رندءِآؤکیں ھکومتاں نودربر وتی مقصد ءِ ھاتر ءَ کارمرزکت انت۔ پی پی ءِھکومت ءَ پیپلز اسٹوڈنس فیڈریشنش وتی پارٹی ءِ آلہ کار جوڑ بوت۔ مسلم لیگ ءَ مسلم اسٹوڈنٹس فیڈریشن ءِ وسیلہ ءَ وتی سیاسی نپ(مفادات)پورا کت انت۔ھمے رنگ ءَ جماعت اسلامی ءِ آرگن جمعیت اسلامی جوڑ بوت۔

نودرجنزءِ اے بہر ءُ بانگی ءَ چے سان پشت گیت ءُ نودربرانی یکجائی ءَ را پروشت ءُ آیانا بہر ءُ بانگ کت، اشی ءَ را جتا چارگ بیت۔

 

دلگوش: اے نبشتانک چہ نبشتکار ءِوانگی” تاریخ کے نئے زاویے” ءَچہ زورگ ءُ بلوچی ءَ رجانگ کنگ بیتگ۔

Share

67 COMMENTS

LEAVE A RESPONSE

Your email address will not be published. Required fields are marked *