Interviews

گُلگِدارے گوں واجہ فقیرمحمد عنبرؔ ءَ: صدائے بلوچستان پینل

 جُست: (1) واجہ چَہ گپّ ءِ دیم ءَ رَوگ ءَ ساری من لوٹ آں ،کہ تو وتی کسانیں پجارے بہ گوشے دانکہ نوکیں پدریچ شمئے بابت ءَ سرپد بہ بیت ۔

پَسّہـ منی نام فقیر محمد۔ پنّام عنبرؔ (عنبرؔپنجگوری) ۔ پِسّ ءِ نام پیربخش ۔پنجگورءِ نمیرانیں شہر گرمکان ءِ کوردیم میتگ ءَ ودی بوتگ آں۔ ودی بُوَگ ءِ رمس منی وانگی کاگدانی رِد ءَ ۸/ فروری ۱۹۳۵ انت۔ وانگ، دہ تبک، شہ گورنمنٹ ہائی سکول پنجگور (ہَنوگیں ماڈل سکول) سال ۱۹۵۴ءَ مستونگ بورڈ ءَ شہ، زیر سرپرستی پنجاب یونیورسٹی ۔ وانگ ءِ دربرگ ءَ اوّل سران ءَ من بلوچستان سٹیٹس یونین ءَ جونئیر اسسٹنٹ لگ اِت آں۔ مستونگ ءَ پوسٹ بوت آ پی ڈبلیو ڈی کارگلءَ ۱۹۵۵ ون یونٹ جوڑ بوت۔ بلوچستان سٹیٹس یونین ءَ را قلات ڈویژن ءِنام دیگ بوت۔ کارگلانی تہ ءَ اَدلی بدلی اَہت۔ پی ڈبلیو ڈی دوبہر بوت۔ بِزا ں بی اینڈآرءُ اریگیشن ، منءَ ایریگیشن ءَ جاگہ رَس اِت۔ ہمود ءَ ترقی کنان تاں اسسٹنٹ ڈائریکٹر ءِ اُگدہ ءَ سر بوت آں ۔ ۱۹۸۴ ءَ من وتی وشّی ءَ پنشن زُرت۔
سال ۱۹۸۵ ءِ مئی ءِ ماہ ءَ من یوایس ایڈ تربت ءَ چیف آف سیکشن درچنگ بوت آں ۔ من ءَمالیات انتظامیات ءِ اُگدہ دیگ بوت ۔ من اود ءَ سَے سال کارکرت۔ اپریل۱۹۸۸ ءَ بِگرتا مروچی من عرضی نویسی کنگ ءَ آں۔

 جُست:(2) جی ہَو ! شمے پجّار ءِ گپّانی رِد ءَ من ہمے سرپد بُوَگ ءَ آں،کہ تو بلوچی زبانءِ بنداتی کاراں ہمگرنچ بوتگ ئے گڑا ترا چوش یات بیت کہ تو ماں بلوچی لبزانک ءَ وتی گام کدی ایر کرتگ اَنت؟

پَسّہ: آ وہداں ہچ لبزانکی گلے نہ بوتگ۔ اے سکین منءَ ریڈیو پاکستان ءِ بلوچی شنگکاری ءَ بوت۔ پد ءَ کراچی ءِ بلوچی لبزانک ءِ دروراں شہ کراچیءَیک ماہتاکے’’اومان‘‘ درکنگ بنا کرت۔ شہ ایشی ءَمئے حبّ ءُ واہگ گیش ودّاِت۔ ءُ ما نبشتہ کاری سرجمی ءَ بنا کرت۔

 جُست:(3) واجہ چِدءُ ساری شمے گُلگدار کَسّے ءَ گپتگ یا اناں ؟

پَسّہ: باز، اوّل سرءَ صلاح الدین مینگل ءَ منی گلگدار اردو ءَ کرت۔ اخبار ءَ شنگ کنائین اِت شہ آئی ءَپدتنیگہ سک باز بوت دُرسانی نام منءَ یات بہ بنت۔ البتہ ماہتاکاں ہست انت۔اَنوگیں واجہ مہراللہ مہرؔ، واجہ مجاہدبلوچ، واجہ ابراہیم عابدؔ واجہ اسماعیل سماؔ شکور رحمتؔءُ قمبر دِگہ لہتیں کَسّ انگت ہَست اِے وہدی نام اِش منءَ یات نہ آیگ ءَ انت۔

 جُست:(4) واجہ گڑا ترا چوش گیر کَیت ،کہ تئی اولی ندکاری ماں رِدانک ءَ یا لَچّہ ءَ بُنگیج بوتگءُ کُجام تاک ءُ ماہتاک ءَ چاپ بوتگ؟

پَسّہ: منی اولی ندکاری، لَچّہ ءُ رِدانکءِ بِزاں لَچّہ ءَ رِدانک ءَ بدلینگ ءِ صورتءَ ۔۱۹۵۱ ءَ ’’اومان‘‘ کراچی ءَ چاپ ءُ شِنگ کرت۔ ماہ منءَ یات نہ بیت۔

 جُست:(5) واجہ لہتیں مردم ءِ گُشگ انت ،کہ ماں بلوچی لبزانک ءَ اولی گِدار’’نل ءِ توار‘‘ انت ءُ لہتین ءِ گُشگ انت اولی گِدار’’نازک‘‘ انت ، تو اِے بارہ ءَ چے گُش ئے؟

پَسّہ: آراست گُش اَنت، اوّلی گِدار منی ’’نل ءِ توار‘‘ اِنت۔ من مئی ۱۹۶۰ءَ رمضان ءِ ماہ ءَ سرجم کرت۔ من مستونگ ءَ ، اوّلی تاک ءَ بزاں شمار۲ رمس موجود انت۔ لہتیں روچاں واجہ عبدالقیوم کہ آوہداں قلات ءِ ایس ای، آبپاشی ءِ دفتر ءَ سپرنڈنٹ ات۔ مئے مستونگ ءِ دفتر ءَ اَہت۔ واجہ فصیح اقبال کہ آوہد ءَ زمانہ کوئٹہ ءِ شونکار اَت۔ آئی ءِہمراہ ات۔ وش اہت ءُ برآمد ءَ پد من وتی دست نبشت واجہ ءَ پیش داشت ، واجہ سک وشّ بوت۔ ستاکرت۔ یک چِٹّے نبشتہ کرت، واجہ فصیح اقبال ءَدات ، واستہ کرت، ایشرا وتی اخبار ءِ تہءَ اشتہار بِہ دئے۔ واجہ فصیح اقبال چِٹ زُرت، دومی کہ سیمی روچ ءَ آخبار ءِ تہ ءَ اشتہار اَہت۔ من اخبار زُرت وتی کِرّءَ ایر کرت۔ بلے نوں من وس کن آں گندگ نہ بیت۔‘‘نازک’’ساری ءَ چاپ بوتگ پمیشکا اُلس اِے توجیل ءَ دیم ءَ مارایت۔
اود ءَ واجہ عبداللہ جان جمالدینی ءَ وتی چم شانک ءِ تہ ءَ نبشتہ کرتگ،کہ ’’نل ءِ توار‘‘ اوّلی ءُ شَرتریں گِدار اِنت۔ واجہ ظہور شاہ ءِ نازک گداری سنچ ءِ نہ انت۔
واجہ ابراہیم عابدؔ ءَ ہم وتی پیشگال ءِ تہ ءَ نبشتہ کرتگ،کہ ‘‘نل ءِ توار’’ گدارءِ تمامیں تہراں پیلو کنت۔

 جُست:(6) بلوچی تامر‘‘ کاروان’’ ءِ سرجمیں کِسّہ ’’نل ءِ توار‘‘ ءِ انت ۔ بلے ماں ایشی ءَ بازجاگہ ءَ ‘‘ نل ءِ توار’’ ءِ کِردار دیم ءَ آرگ نہ بوتگ اَنت ، ایشی ءِ سبب چے انت؟

پَسّہ: اِے تامر، تامر سازاں منی اِذن ءُ اجازت ءَ اَبید وتی نیمگ ءَ وت جوڑ کرت، من آیاناںقانونی نوٹس دات۔ بلے آیاں پہلی لوٹ اِت۔ قاضی سعید کہ منی دوستیں مردمے ات ہمارا دیم اِش دات، آئی ءَکہ منءَ گوشت گڑا من آیاناں پہل کرت۔البت آیاں بندات ءَ داتگ،کہ اِے کِسّہ شہ ’’نل ءِ توار‘‘ ءَ زورگ بوتگ۔

 جُست:(7) چَہ ’’نل ءِ توار‘‘ ءَ ساری تئی وانگی چاپ بوتگ؟

پَسّہ: جی ہاں! منی شعری دیوان ’’شوہاز‘‘ ، ’’نل ءِ توار‘‘ءِ وڑ ءَ دست نبشت تہر ءَ چاپ بوتگ۔ آئرا ’’بلوچی اکیڈمی‘‘ ءَ سال ۲۰۱۴ ءَ دوبارہ چاپ کرتگ۔

 جُست:(8) اِے گپ راستے کہ ’’ نل ءِ توار‘‘ ماں بلوچی لبزانکءَ سوبمندیں گِدارے، تو اِے گُشت کن ئے،تئی کُجام حُبّ ءُ واہگ ءَ ترا اِے گِدار ءِ نبشتہ کنگ ءَ سِکین دات؟

پَسّہ: بلاشک ، ’’نل ءِ توار‘‘ ءِ سوبمندی ءِ مستریں سبب ایش انت کہ ’’نل ءِ توار‘‘ شہ گْوستگیں پانزدہ ،بیست سالاں یونیورسٹیاں ایم فل ءُ پی، ایچ، ڈی کورس ءَ شامل انت۔ بلکین تننگہ شصت ہفتاد مردماں اِے بارہ ءَ وتی کورس دربرتگ اَنت۔

 جُست:(9) گُڑا ’’نل ءِ توار ‘‘ تو چنچو وہد ءَ سرجم کرت ءُ دیم ءَ آئورت؟

پَسّہ: سَے ماہ ءِ اندر ءَ ۔ چیاکہ من سرکاری اُگدہ دارے اِت آں۔ گوں من وہد ایوک ءَ شپ ات۔ ہرچینکس کہ منی وسّ ءُ واک بوت من کرت۔من ایشی تہ ءَ بلوچانی ہما رواجانی بارہ ءَ نبشتہ کرتگ، کہ سک بے دود ءُ ناروا انت۔ اوّل ماتو ءِ ناحقی ءُ بدراہی، دومی کسانیں جنکاں گوں سیریں مرداں سُور دیگ۔

 جُست:(10) ’نل ءِ توار‘‘ءَ پد شما دگہ گِدار نبشتہ کرتگ؟

پَسّہ: جی ہاں! من ’’آروچ‘‘ ءُ ’’رُژن ءِ شہار‘‘ نبشتہ کرتگ اَنت، کہ ہردو چاپ بوتگ اَنت۔

 جُست:(11) من اش کرتگ شمے زہگ ظاہر دیدارؔ ءَ دو گِدار نبشتگ ءُ دیم ءَ آئورتگ گڑاآئی ءَ ماںاِے پِڑ ءَ چَہ تو رنگ ءُ سِکین زُرتگ یا۔۔۔۔۔؟

پَسّہ: شما راست اِش کتگ ، المی انت ،کہ زہگ پِسّ ءِ پدگیری ءَ کنت۔ہرچے پدرکند، پسرکند۔

 جُست:(12) اِے وہدی چَہ دُرستاں گیش منیراحمد بادینی ماں بلوچی لبزانک ءَ گِدار نبشتہ کرتگ ءُ انگت نبشتہ کنگ ءَ اِنت ترا آئی ءِ کُجام گِدار شرتر دوست بوتگ ءُ پرچہ؟

پَسّہ: من ءَ آئی یک گِدارے دست نہ کپتگ، من چے گوشت کن آں۔

 جُست:(13) تاں اِے وہدی تئی چنچو وانگی چاپ بوتگ ءُ دیم ءَ اَہتگ ءُ تئی کُجام کُجام وانگیانی چَکّ ءَندکاراں چمشانک نبشتہ کرتگ؟

پَسّہ: تنے وہدی منی دوازدہ وانگی چاپ ءُ شِنگ بوتگ۔ سَے شعری دیوان، سَے گِدار ءُ ایندگہ رِدانک‘‘ نل ءِ توار’’ ،‘‘رُژن ءِ شہار’’ ،‘‘آروچ’’ ، ‘‘ تژن ءُ بژن’’ ءِ سر ءَ من چمشانک دیستگ۔ ایدگِرانی سر ءَ بلکن بوتگ۔ منی دیم ءَ نہ گْوستگ اَنت۔

 جُست:(14) واجہ شمے سیاہگ یا وانگیاناںچو لہتیںندکارانی وڑ ءَ چَہ سرکار یا اِے دِگہ ادارہانی نیمگ ءَ داد(ایوارڈ) رَس اِتگ؟

پَسّہ: جی ہاں ! منی وانگی ‘‘شوہاز’’ را شہ حکومت بلوچستان ءِ محکمہ صحافت و سیاحت ءِ نیمگ ءَ سال ۲۰۱۴ءِ علامہ اقبال داد دیگ بوتگ۔

 جُست:(15) چَہ پیش ءِ نسبت ءَ ماں ہَستیں دور ءَ نگدکاری نہ بُوَگ ءِ برابر ءَ انت ایشی ءِ سبب چے اِنت؟ وہدیکہ نگدکاری لبزانک ءِ شَرّ ءُ حرابی ءِ گیشّواری ءِ مانزمان انت۔

پَسّہ: واجہ مروچاں ہرکَس وت ءُ وتی عمل ءِ دور انت۔ دومی ءَ کَس دیم ءَ نیاریت، آ گُش ایت شہ من شَرتر نیست۔ پمیشکا اِے نیمگ ءَ دلگوش نہ بُوَگ ءَ اِنت۔

جُست:(16) مرچی باند ءَ ماں لبزانکی ادارہاں ناتپاکی ءِ جیڑہ زیات دیم ءَ آیگ ءَ انت ایشی ءِ سبب چے انت؟

پَسّہ: ناتپاکی ءِ مستریں سبب لالچ انت۔ دومی نیمگءَ تِکّ ءُ تُرجّ انت ۔ ہرکَس کہ اگدہ دار بوت، آ ایوک ءَ وتی پونز ءَ بال ءَ گیپت۔ دومی ءِ نیمگءَ نہ چاریت۔

 جُست:(17) واجہ چوش ترا یات بیت ،کہ تئی ندکاری ءِ بندات ءِ ہمراہ کَے کَے اَنت؟

پَسّہ: آ وہدی بزاں ۱۹۴۸ ءَ کہ من ندکاری بنا کرت۔ شہ پنجگور ءَ منی ہمراہ ایوک ءَ درمحمد در ات۔ بلے آ اِے نیمگ ءَ زیات میلان ات۔ پد ءَ کہ ما دہ تبک دربُرت۔ من سرکاری ملازمت ءَ دور کرت۔ آ کالج ءَ شُت دو سَے ماہ ءَ پد وفات بوت۔ بزآں من ایوکیں ندکار منتوں۔

جُست:(18) ماں لبزانک ءَ تئی دوستریں تہر کُجام انت ءُ ماں اِے پِڑ ءَ تئی زیات کُجام تَہر ءِ وانگی دیم ءَ اَہتگ؟

پَسّہ: شعری دیوان ءِ لَچّہ داب ، غزل ءُسوت، قومی سوت، گدار، ءُ رِدانک ءَ چاگردی اڑ ءُ جنجال ءِ چمشانک ، تژن و بژنءِ تْران، یادداشت دیم ءَ اَہتگ اَنت ۔ منی مستریں ءُ دوستِریں تَہر چاگرد، ءُ راجی اڑندانی بوج انت۔

 جُست:(19) واجہ ماں ہَستیں وہد ءِ ندکاراںترا زیات کُجام ندکار ءِ ساچشت دوست بند ءُ پرچہ؟

پَسّہ: واجہ حاجی عبدالقیوم ، صورت خان مری ، عطاشادؔ، واجہ گُل خان نصیر ءُ ؔواجہ مولوی خیرمحمد ندویؔ،ابراہیم عابدؔ واجہ عبداللہ جان جمالدینی کہ ایشانی ہمک سیاہگ وتی چاگرد ءِ عکس اَنت ءُ انگت۔۔۔

 جُست:(20) پہ بلوچی زبان ءِ ندکاراں شمے کلوہ چے انت؟

پَسّہ : ایش کہ ندکار انوں ایوک ءَ لکھ وڑ ءِ سر ءَ دلگوش بہ بنت، لکھ وڑ ءَ پہ یک راہبند ے جوڑ کن اَنت تنکہ لبزانک ءِدیمروئی بیت۔ مروچی ہرکس پہ دیمی ءَ لبزانکءِدیمروی ءِ بدل ءَ پدکنزی ، تژن ءُ بژن ءِ آماچ انت۔اگاں یک تَہرے جوڑ بوت۔شہ حکومت ءَ منظوری رَس اِت گڑا لبزانک ،لبزانکے مَنّگ بیت۔

 جُست:(21) واجہ شمے مِنّت وارآں کہ شما منءَ پہ اِے گُلگِدارءِ دیم ءَ آرگ ءَ موہ دات۔

پَسّہ: واجہ خُدا شمار اگیش ہمّت ءُ ہاٹی ِبہ دنت، تانکہ لبزانک یک دائمی ہند ءُ جاگہے ءِ واہند ءُ خُدا بند بیت۔مِنّت وار۔

Share

LEAVE A RESPONSE

Your email address will not be published. Required fields are marked *