Interviews

گُلگِدارے گوں سعید تبسم مزاریءَ: صدائے بلوچستان

کُلّاں شہ پیش ما شُمارا صدائے بلوچستان ءِ ویب سائیٹ ءَ وش اتک گُشیں۔ہنچو کہ جہان سرپد اِنت کہ شُما مئے بلوچی شعری آزمان ءِ دْرپشناکیں استاراں شہ یکّے اِت۔۔ مارا وتی زند ءِ بابتاچیزے سرپدی بِدئے اِت کہ شُما شہ کُجا اتکگ اِت رُوجھان مزاری ءَ ءُ اے سفر ءِ پُشتاچے حکایت اَنت؟

پسو : من منت واراں کہ شما منارا اے چیز ءِ لائق سمجھ اِت ءُ انٹرویو واستا گوْانک جتگ ۔ واجہ روجھان مزاری مئے پسّ ءُ پیرکی ھند اِنت۔ ما اول ءَ چہ ھمے جاگہ ءِ نندوک اوں ۔

جست : بنداتی وانگ ءُ زانگ شہ کُجا بندات کُت ءُ تاں حدّے ءَ آسر بیت؟

پسو : جی من وانگ ءِ بندات چہ وتی ھلک ءِ سرکاری سکول ءَ کت۔ میٹرک 1993 ء چہ گورنمنٹ ہائی سکول روجھان مزاری ء کت۔ پدا ایف ایس سی چہ خواجہ فرید ڈگری کالج رحیم یار خان ءَکت۔

جست : واجہ ! شمئے ذریعہ معاش چی اِنت ؟

پسو : من یک مزدور ایں مردے اوں۔ سجہیں سالء برے اِدءَ ، برے اود ءَ سفر کناں ءُ پوریا کناں۔

جست : شاعری شہ کجام سن ءَ بندات کُت ءُ اے احساس کدی بیت کہ شُمئے اَندر ءَ یک شاعرے زندگی کنگءَ اِنت ؟

پسو : واجہ شمئے اے جست ءِ پسّو باز مشکل اِنت۔ چیا کہ وتی پیدائش ء گر داں مروچی شاعری ء ابید من ہچ کارے جوْانیء کت نہ کت۔1989 ء منی عمر 11سال بیتگ، او من ہپتمی کلاس ءَ اِتاں کہ من اولی شعر کاگد ے ءِ سرا نوشتگ کت۔

جست : تنےوہدی شمئے چُنت شعری مجموعہ چھاپ بیتگ اَنت ءُ کُجام ادارہاں چھاپ ءُ شنگ کتگ اَنت؟

پسو: داں اے وہد ءَ منی دو شعری مجموعہ چھاپ بیتگ انت۔ اولی “انڑزاں چراغے بالثہ” چہ بلوچستان اکیڈمی کیچءَ ءُ دومی “بیا تئی دستاں رژاں” چہ بلوچی اکیڈمی کوئٹہ ء۔

جست : شاعری ءَ ابید نثر ءِ میدان ءَ ہم کدی بٝور تاچی کتگ ؟

پسو : جی نا واجہ! منی نثر ھمینکدر نزور اِنت کہ اے انٹرویو دئیگ ہم منی واستا یک گرْانیں چکّاسے ۔۔

جست : بلوچی عصری شاعری ءِ مستقبل ءَ چون گِندگا ئے ؟

پسّو: بلوچی شاعری ءِ مستقبل باز تابناک اِنت۔

جست : عصری شاعرانی اندر ءَ کجام کجام شاعراں شعری قالب ءِ اندر ءَ فِٹ گِندگائے ؟

پسّو: ھماشاعر کہ من ونتگاں، یا ھماہانی شاعری من اشکتہ، آہانی نیام ءَ واجہ مبارک قاضی، منیر مومن، اللہ بشک بزدار، میر عمر میر، زبیر مختار، میر ساگر، حمید لغاری ءُ دومی دی بازیں شاعر ھست اَنت کہ شاعری ءِ دْراہیں رموزاں پجّوار اَنت۔

جست : شُما نظم کم گُشتگ بہ نسبت غزل ءِ۔۔ایشی ءِ پُشتاچُشیں خاصیں سببے ھست یا کہ ما ایشی ءَ شمئے طبیعت ءِ یکسانیت بگُشیں ؟

پسّو: در اصل ایشی ءِ یک سببے اِے دی ھست اِنت کہ مئے کوہ سلیمان ڈائیلکٹ ءِ توکا غزل ءِ نامی ئیں شاعر کس نہ بیتگ، یا کسےءَ غزل گشتگ تہ باز کم گشتہ ۔ اے واستا دی من غزل باز گشتگ۔ دومی اے ٹونک دی ھست اِنت کہ شاعری ءِ دْراہیں صنفانی نیامءَ منا غزل سک دوست اِنت۔

جست : روجھان ءِ ادبی جاورالءِ بابت ءَ چیزے بُگش ؟

پسو : سال 2000ء بلوچی ادبی سنگت روجھان مزاری اڈّ دیگ بیتگ ۔ سنگتاں مسلسل جہد کتگ۔ بلوچی زوان ءُ شاعری ءِ واستا یک ہنچیں ماحولے جوڑینتگ کہ مروچاں اِد ءَ بلوچی شاعری وانوک و گوشداروک باز انت۔

جست : ڈیرہ جاتاں بلوچی زُبان ءِ مُستقبل ءَ شُما چون گِندگا اِت؟

پسّو : مئے ڈیہہ ءَ اول ءَوانندہیں مہلوک ءَ مئے زبان ءَ مزنیں نقصانے داتگ۔ ھر کسے کہ وانگءَ شتگ، آ احساس کمتری ءِ شکار بیتگ۔ بلےنی اِے وڑا نہ اِنت۔ نی مئے زبان ء مہار وانندہیں مہلوک ء دستءَاتکگ ۔ نی ڈیرہ جاتاں بلوچی زبان ءِ باندات روشن اِنت۔

جست : روجھان مزاری یا کِرّ ءُ گْور ءِ ڈیرہ جاتاں چینکدر بلوچ قبائل آباد اَنت کہ وتی بلوچی زبان ءَ گپ کن اَنت ؟

پسو : ڈیرہ جات ءِ نیام ءَ مزاری قبیلہ صد درصد بلوچی ءَٹونک کنت۔ دریشک دْراہیں قبیلہ ءَ زبان یل داتگ ۔ لُنڈ، لغاری، کھوسغ، گورشانڑی، بزدار، قیصرانی ءُ دومی قبائلانی اکثریت ءِ زبان دانی دی بلوچی انت۔

جست : شُمئے کِرّا قبائلی جرگہ ءُ سرداری سسٹم چنچو محکم اِنت؟

پسو : وخت ءِ گوں پجّیا سرداری نظام ءَ وتی دْروشم مٹائنتگ اَنت، بلے انگت اِے سسٹم محکم اِنت۔ زور کم بیتگ، بلے انگت زندگ اِنت۔

جست : بلوچ ءِ وار ءُ بزّگی چون اِنت شُمئے ہند ءَ ؟
پسّو: عام بلوچ ہر جاگہ ء بزّگ اِنت۔

جست : مرگ ءُ زند سُور ءُ آروس ءِ بابتاشمئے کِرّا قبائلی حوالہ ءَ کُمک ءُ بجّاری ھست ؟

پسّو: بجّاری سسٹم یک ڈولءِنہ اِنت۔ بلے بازیں ہنداں باز یا کمیں انگت دی ھست اِنت۔

جست : شُمئے ہند ءُ دمگاں چوشیں ادارہ ءُ پبلشرے ھست کہ بلوچی کتاب چھاپ بہ کنت ؟

پسّو : نا واجہ چشیں ادارہ یا پبلیشر ہچ نیست۔

جست : بلوچی وانگ ءُ زانگ ءِ باندات ءَ شمئے ہند ءَ چُشیں اسکول یا سینٹرےھَست کہ زہگاں بلوچی بہ وانین اِیت ؟

پسّو : انگت وَ نہ نیست، بلے سنگتانی کوشش ھست انت کہ بلوچی وانگجاہے بہ بیت ۔ امید اِنت کہ زُوت اے کمّی پیلو کنگ بیت۔

جست : شمئے ہند ءَ علاقائی یا انفرادی حوالہ ءَ بلوچی لائبریری ھست ؟

پسّو : “غازی ریفرنس لائبریری ڈیرہ غازی خان “ھست اِنت کہ اود ءَ بلوچی زبان ئے کتاب پہ وانگ دست کپنت ۔

جست : اگاں کسے شُمارا پہ بلوچی لائبریری ءِ واستاکتابی کمک بہ کنت تہ شمئے ہند ءُ دمگ ءِ مردم اے کار ءَ وش اتک کناں ؟

پسّو : جی منی ھیالءَضرور وش اتک کناں۔ مروچی زبان ءِ حوالہ مہلوک باز آگہ اِنت۔

جست : کلاسیکل شاعری ءِ بابتا مارا چیزے بگش کہ تاں حدّ ءَ شمئے ارواہ ءِ تاراں ساز بیتگ ؟

پسو : کلاسیکل شاعری کہ ھست اِنت واجہ اِے منی شاعری ءِ اُستاد اِنت۔ منی پیدائش ءَ رند اولی توار کہ منی گوشاں کپت، آ کلاسیکل شاعری بیتگ

جست : عہدی(کلاسیکل) شاعری ءِ حوالہ ءَ تاں شاعر ءِ کلاماں گیش متاثر بیتگ ئے ؟

پسّو : کلاسیکل شاعری ءَ منا کُلّاں شہ گیش مست توکلی ءَ متاثر کتگ

جست : شمئے ہند ءَ کلاسیکل شاعری ءُ قصّہانی سرا کَسے پَٹّ ءُ پول کنگا اِنت؟

پسّو : کلاسیکل شاعری ءُ کسہانی گُشوک ءُ اِشکنوک انگت باز اَنت۔ بلے پٹ ءُ پول ئے پڑ ءَ کس کارءَ نہ انت۔

جست : تو شعر چے چیز ءَ گشئے آ کجام چیز اِنت ترا شعر گُشگ ءَ لاچار کنت۔۔۔؟

پسّو: بازیں ٹونک اَنت۔۔ بلے جند ءِ ءُ راج ءِ بزّگی، مہلوک ءِ ناسرپدی، گُلیں ڈغارئے ویرانی منا شعر گشگ ءَ مجبور کنت ۔

جست : پاپولر شاعری ءِ بابتءَ تئی حیال ءُ لیکہ چی انت۔۔چے اِے پہ زبان وادب ءَ پائدگ اَنت یا نقصان ؟

پسّو : ہمے ایوکا یک ریفریشمنٹے،سنجیدہیں شاعری ءَ ہچ تاوان رسینت نکنت۔ نہ کہ سنجیدہیں شاعری ءِ ارزشت ءَ کم کت کنت۔

جست : لبزانکی گروہ بندی ءِ بابتا شما چے گش اِت، شمئے دمگ ءَ لبزانکی سرکلاں اِے رنگیں جیڑہ ھست ؟

پسّو : لبزانکی گروہ بندی ایوکا انیگیں دور ءِ یا مئے زبان ء مسلہ نہ اِنت بلکیں ہر دَور ءُ ہر زبان ءَھمے چیز گندگ بیت ۔ بہرحال اے شریں کارے نہ انت۔ مئے دمگ ءِ دومی زباناں ھمے مسلہ ھست اِنت بلے بلوچی ءَ انگت نیست اِنت ۔

جست : شمئے حیال ءَ شاعری حدائی دادے یا ایشی تہا محنت ءُریاضت الّمی انت؟

پسّو : شاعری حُدائی دادے ہم ھست اِنت ءُ محنت ءُ ریاضت ہم لوٹیت ۔

جست : مئے کرّا نوکیں شاعری ءِ دو دبستان اَنت یکّےمبارک قاضی دومی منیر مومن۔
اے عہد گشگ بیت ھمیشانی نامءَ اِنت۔ شمئے اے ھردوکانی شاعری ءِ بابتا حیال چے اِنت؟

پسّو : اے ٹونک ء شک ءُ شبہ ءِ گنجائش نہ اِنت کہ اِے عہد واجہ مبارک قاضی ءُ منیر مومن ءِ نامءَ اِنت۔ دومی واجہ منی جرات یا اوقات نہ اِنت کہ ہر دوئیں واجہانی شاعری ئے بابتاھیالے درشان کت بہ کناں ۔

جست : بلوچی شاعری ءِتہا جدیدیت ءِبابتا شمئےحیال چے اِنت؟

پسّو : جدیدیت باروا منی ھیال ایش اِنت کہ ایشی واستا لازم نہ اِنت کہ شعر ءِ اندرءَ یک لیمپے یا ٹیبلءِ گنجائش لازم بیت، بلکیں منی ھیالءَجدّت شاعر ئے نگاہ ئے اندرء شہ پیدا بیث او شعر ئے اندرء وتی روحءَ کلّیت ۔۔ اے معنا دار ءُ سک نازرک بیت۔ چو کہ بقول قاضی
ہر کجام ازم ءَ وتی جند ءِ ہُنر درکار اِنت
کار کہ داس ءِ بُن ءَ اِنت پہ تفر کنگی نہ انت
یا
کسان کن زیمرئے قندیل ءِ وٹّء
شپ ءَ را الوتےگوشدارگی اِنت۔
بلے کسانیں بے ھیالی یےہم شعر ءَ تاوان دات کنت۔

جست : بازیں نبشتہ کاراں چاگردءَگوں وتی ناقدری ءِ گلگ اِنت مئے چاگرد زندگینانی قدرءَ نہ کنت۔ مئےچاگرد مردگ پرست اِنت۔ تو چے گشئے؟

پسّو : منی ھیال دی ھمیش اِنت۔۔ بلے برے برے وتی اے نظریہ ءَ نہ منّگ دی دل لوٹیت ۔

جست : زندگی ءَ کدی اَنچیں دلچسپیں واقعہ یے کہ شمارا پیش اَتکگ ءُ دانی دل ءَ گیر بہ بیت ؟

پسّو : منی ھیالءَ شاعری اندرءَمن ھما واقعہ بیان کتگ اَنت۔۔ ھما دْروہ منی زندگی ءِ راستیں ءُ یاتگاریں واقعہ اَنت۔

جست : وتی وانوک ءُ گوشداروک ءُ دوست داروکیں مردمان ءَ چیزے پیگام ءُ کلوہے ھست ؟

پسّو : مہلوک ءَ مارا ہمینکدر مہر داتگ کہ مارا وامدار اش کتگ ۔ دْراہیں مہر داروکاں منی سلام!! پیگام ہمیش اِنت کہ زبان ءُ راجدوستی ءَ زندگ بہ داریت ۔ قومانی زندگی ھمیش اِنت۔

Share

1 COMMENTS

LEAVE A RESPONSE

Your email address will not be published. Required fields are marked *