Art & Literature

ریزمانک نویسی دریا ماں مُشت ءَ بند کنگءِنام اِنت: اردو/ ڈاکٹر محمد اشرف کمالؔ: بلوچی/ رازق راجؔ

ریزمانک یک انچیں لبزانکی تہرے کہ ایشیءَ را پیسرءَ نبشتانک ءِھم مانا پہمگءُلِکّھگ بوتگ۔ پرچا کہ انگریزیءِلبز اسےءِرجانک ھیال کنگ بوتگ ۔
کمّیں لبزانی کارمرزگ، گْونڈگیری، گچینی لبز، ھیالءِنازرکی، زیبائیں ساچشتی نوکیءُتژنءُبچکندی دْروشمےءَ درشانگ ریزمانکءِبُنکّی دْروشمءُرُستنءَ جْوانیں کردے زانگ بیت۔

نبشتانک(مقالہ) مارا سنگینی دنت، چریشی ما دودمانءُسنگینی ھیل کنیں ریزمانک مارا چہ سنگینیءَد ُور کنت چریشی مئے اندرءَآسودگی ءُیلہ چریءِھیال رُدنت۔نبشتانک ءِتہءَ سرپدیءِدزمانجنی بیت ءُریزمانکءَ سان زُورگءِ۔۔۔ریزمانک نویس گپّویے بیت ءُآسنگینیں رنگےءَ گپّ نہ جنت ءُسنگینیں رنگےءَ نہ گْوش اِیت۔آ مئے زانتءُزانگءَ چہ ھمسنگءُمُّچ بوہگ(منجمد) ءَ رکّینیت ،چہ ریزمانکءِمِنّتءَ مئے ھیال بانزل رودین اَنت۔(۱)
فرانسءِزانتکار مانتین ءَ ریزمانکءِھدابند گْوشگ بیت آئی باز ارزانیں رنگےءَ وتی باھندءُمارگ بیان کرتاں ءُایشیءَ را’’ ایسائں‘‘ءِنامءَ گوں ھمگرْنچ کُرت کہ ایشیءِلبز بلدی مانا کوشستءُھیدریچی اِنت ۔انگریزی’’ اسے‘‘، فرانسءِ’’ایسائں‘‘ءِمٹ بوتگیں دْروشم اِنت۔چہ فرانسءَ اے تہر انگریزی لبزانکءَ سربوت ءُچہ انگریزی لبزانکءَ ماں اُردو لبزانکءَ اتکگ۔انگریزیءَ بیکن ءَ ریزمانکءِبندات کُرت ۔ایڈیسنءُاسٹیل ءَ ھما نبشتانک کہ نبشتگ اَنت چریشاں چندےءَ ریزمانکءِچہرگ جتگ اَت۔
ریزمانک اسلءَ انگریزی’’لائٹ اسے‘‘ءِھم مانا ھیال کنگ بیت۔نگدکارانی نزّیکءَ ریزمانک’’پرسنل اسے‘‘ءِھم مانا اِنت۔ ریزمانک ءِ تہءَ زیباءُارزانیں رنگےءَ کجام اوں بنگپےءِسرا ند چست کنگ بیت۔محمد حسین آزاد ریزمانکءِگالبندءَ ’’نبشانک نویسی‘‘ ءِمانا ءُبزانتءَ کارمرز کناں بوتگ۔نظیر صدیقی ریزمانک ءِباروا نبشتگ:
من ذاتی جہتءَ ریزمانک ءَ ’’ ایسے‘‘ نا بلکیں ’’ پرسنل ایسے ‘‘ ءِھم مانا ھیال کناں ۔(2)
ریزمانک یک اندری لبزانکی تہرے کہ آئی تہءَ وش تبی، تژنءُبچکند، شیتانی ءُذہنی شیواری زیبائیں رنگےءَ کار گِرگ بنت ۔ڈاکٹر سید محمد حسنین نبشتہ کنت:
ریزمانکءِنیکراہءَ ’’ تژنءُبچکندی کسّہ‘‘ بے ھدائی (کفر) یے ۔نازرکیں لبزانک( ادب لطیف) ءَ گوں سْیادی دارگءَ پد اوں اے تہر کسّہی تہراں گوں سْیادی نہ کنت ۔چنبال( پلاٹ ) ءُکارستءِپیمیں مُچّیں چیزانی کارمرزی ریزمانکءِتہءَ بوت نہ کنت۔(3)
انگریزی زبانءِلبز’’ اسے‘‘اے رِدءَ سک باز شاھیگانءُپُر مانا اِنت کہ آئیءَما ایسے ءِکجام اوں دْروشمے ءِواستا کارمرز کُرت کنیں ۔چشکہ ڈاکٹر انور سدید گْوش اِیت :
ریزمانکءِبنداتی نگدکار ڈاکٹر وزیر آغا ریزمانکءَ انگریزی’’ ایسے‘‘ءِھما ذاتءَ گوں ھمگرْنچ کنت کہ آئیءَ را پرسنل ایسیءِبُنگپّ دیگ بوتگ۔ (4)
ریزمانک ردانکءِھما تہر اِنت کہ آئی تہاپگری آجو تبی ءُیلہ چریءَ الّمی ئیں بہرے لیکگ بیت۔ریزمانکءِتہءَ بُنگپّ ءَ را نوکیں کشکےءَ گوں ھمسنگ کنگ ءَ چہ ندارگ گوں نوکیں چمّےءَ چارگ کپ اَنت۔ءُآئی تب اندری اِنت کہ آئی تہءَ ذاتی کتہ کاری ، ذاتی مارشت ءُنپری (انفرادی) ءِسانءُاثر ءِدرشانگءُبنگپءِچیریں پہناتاناں آشکارکنگءِکوشست کنگ بیت۔

ریزمانک سنگینیں گپّءَ سُبکّیں دابےءَ گوں وشیءُسادگیں رنگےءَ بیان کنگءِنام اِنت۔آئی تہءَ ذہن ءِآجوئیں زیملءُھیالءِنازرکی گِندگ بیت۔ریزمانک نویس کمیں وھدءُکمیں لبزاں بازیں گپّ جنئگءِکوشست کنت ۔ریزمانکءِتہءَ اَرزشت داریں گپّ ارزانیں رنگےءَ کنگ بنت دانکہ تبءِسرا گْرانی مہ کپ اِیت۔
ریزمانکءِتہءَ دیمءِمردمءِڈالچار کرتگیں گپاں چیریں ھیالءُمانا دیما آرگ بیت ۔ریزمانک نویس وتی ریزمانکانی ھاترءَچہ وتی آتْراپءِچاگردءَنکان دزگپیت۔ریزمانک نویسی دریا ماں مُشت ءَ بند کنگءِنام اِنت ۔ریزمانک گوں زندمانءَ بندوک اِنت۔ ریزمانک نویس چہ وتی آتْراپءَ ریزمانکءِنکان دز گپیت ءُوتی نبشتانکءِتہءَ وتی چاگردءُزمینءَ لگتمال کُرت نہ کنت ۔ریزمانک گْونڈگیری ءِسپتءَ چہ پزّورءُدریاءَ ماں مُشتءَ بند کنئگءِنام اِنت۔
اُردو لبزانکءَ نبشتانک نویسیءِبندات انگریزی لبزانکءِچیردستیءَ نوزدمی کرنءَ بندات بوت کہ آئی پاگ سر سید احمد خان ءِسرا اِنت۔سر سید احمد خان ءِبازیں نبشتانکے ریزمانکءِتہرءَ گوں نزّیکی کن اَنت ’’ اُمیتءِوشی‘‘ءَ ریزمانکءِرنگ گِندگ بیت۔سر سید احمد خان ءِایدگہ نبشتانک ’گلاھگ‘ ’جان بڈّی ‘ ’ گْوستگیں باریگ‘’ بنیادمءِجیڑگ‘داں حدّےءَ گْونڈگیری، گچینی، ھیالانی موسمءُباھندی وڑءُپیمءِسْوبءَ گوں ریزمانکءَ نزّیکی کن اَنت۔ملک حسن اختر نبشتہ کنت :
آئی (سر سید)اُردو ریزمانک ءِرِپک اوں چہ انگریزی ءَ ھیل کُرت ءُاُردوءَ یک نوکیں تہرےءِبُن ھشت ایر کُرت ۔’گلاھگ‘’ دْروھاپیں زندمان‘’ متلب پرستی‘’ گْوستگیں باریگ‘’ بحثءُباوست‘’ اُمیت ءِوشی‘ ءُبازیں ایدگہ نبشتانک ریزمانکءِلڑءَ کاینت۔(5)
ریزمانک کساس یک تاکدیمے ءَ بگر دانکہ دہءُبیست تاکدیماں نبشتہ بوت کنت ۔ءُاے ذاتی (شخصی) بہ بیت ۔ایشیءِہر وڑیں بنگپے بہ بیت بلئے ایشی تہءَ سنگینی مہ بیت ، ایشی تہءَ تژنءُبچکند کارگِرگ بوتگ تژنءُبچکندتُوری آشکار بوتگ یاکہ اندیم۔ابولکلام آزاد ؔ ، خواجہ حسن نظامی ، رشید احمد صدیقی ، پطرس بخاری ، کرشن چندرءِساچشتاں اوں بازیں جاگہاں ریزمانکءِجلشک گندگءَکیت ۔

ریزمانکءِگالبندچہ دْرستاں پیسر نوزدہ سدءُچِلءُچار(1944) ءَ علی اکبر قاصدءِکتاب ’’ترنگ‘‘ ءِپیشگال ءَ اختر حسین رائے اورینوی ءَ کارمرز کُرتگ ۔
چہ آجوئی ءَ پیسر ماں اُردو ءَ ریزمانکءَ یک تہرےءِدْروشم گپت نہ کُرت ۔اے تہرءَ نبشتانک نویسیءِبہرے ھیال کناں بوتگ اَنت ءُایشیءَ یک شرّیں نامے اوں دیگ نہ بوتگ اَت۔ آزاتیءَ پد چندے زانتکاراں ریزمانکءِتہرءُتبءَ گوں ھمسنگ کُرت۔
نصیر آغا ءِنبشتانک ’ بہارگاہءِ بیگاہ یے‘ اپریل 1949ءَ ’’ادبی دنیا‘‘ ءَ چھاپءُشنگ بوت ایشی تہءَ ھما اندری زیبائی گِندگ بیت کہ آ ریزمانک ءِالّمی ئیں بہرے ۔اے نبشتانک ءِتہءَ ھیالءِنازرکی ءُدرشانداب ءِشادمانی ھست اِنت۔ڈاکٹر انور سدید نبشتہ کنت :
چُش گْوشگ اوں جْوان اِنت کہ اُردوءِاوّلی سرجمیں ریزمانک ’’ بہارگاہ ءِ بیگاہ یے‘‘ ءِدْروشمءَ دیما اتکگ اَت۔(6)
آزاتیءَ پد ماھتاک’’ ادب لطیف‘‘ ءَ لائٹ ایسے ، پرسنل ایسے ، انشائے لطیف ، مضمون لطیف، ادب پارہءُخیال پارہ ءِرِدءَ بازیں بحثءُباوستے بوتگ ۔ادبی دنیا، اوراقءُایدگہ تاکاں ریزمانکءِتہرءِسرا بازیں رنگےءَ بحثءُباوست بوت۔
نوکیں اُردو ریزمانک 1960ءَ پددیما اتک ۔ءُ1980ءَ رندءِزمانگ پہ اردو ریزمانکءَ اَرزشت داریں زمانگ اِنت کہ اے زمانگءَ پیسرءَ چہ ھستیں ریزمانک نویس وزیر آغا ، غلام جیلانی اصغر، جمیل آذر ، مشتاق قمر، نظیر صدیقی، کامل القادری، حامد برگی، سلیم آغا قزلباش، بشیر سیفی، محمد اسداللہ ءَ ابید جوگندر پال،شہزاد احمد ، حیدر قریشی، انجم نیازیءُجان کاشمیری ءَ اوں ریزمانک نویسیءَ وتی دست مان اڑینتگ۔

ڈاکٹر وزیر آغاءَ ریزمانکءَ را نوکیں پوشاک پوش اِت ۔ریزمانکءِگالبند نامدار کُرتءُایشی ڈیلءُبالاد آشکار کُرت ءُیک مہکمیں جُنزےءِ گوناپ دات ءُلبزانکی تہرے ءِرنگءَ نامینت۔

سرشون:

۱۔محمد حسین، ڈاکٹر ، ادب کی ایک خاص صنف انشائیہ، مشمولہ اردو ادب کی فنی تاریخ از: فرمان فتح پوری ، الوقار پبلی کیشنز لاہور، ۲۰۰۳ء، ت،۲۱۱
۲۔نظیر صدیقی، تاثرات و تعصّبات،ڈاکہ مدرسہ عالیہ، ۱۹۶۲ء،ت،۲۳۲
۳۔محمد حسنین، سید ، ڈاکٹر ، ادب کی ایک خاص صنف انشائیہ، مشمولہ اردو ادب کی فنی تاریخ ،ت، ۲۱۸
۴۔انور سدید ، ڈاکٹر ، فکرو خیال، سرگودھا ، مکتبہ اردو زبان، ۱۹۷۱ء، ت، ۲۳۷
۵۔حسن اختر ملک، تاریخ ادب اردو، ت ،۷۵۲
۶۔انور ،سدید، ڈاکٹر، انشائیہ اردو ادب میں ، لاہور ، مکتبہ اردو زبان، ۱۹۷۱ ء ، ت ،۱۰ ۲

Share

LEAVE A RESPONSE

Your email address will not be published. Required fields are marked *